پس اين طائفه كه گفتيم ايمان داشته‌اند ، ولى عمل صالح نكرده‌اند ، آنهايند كه عهدى از خدا گرفته بودند ، و بخاطر اعمال بدشان داخل جهنم ميشوند ، بخاطر داشتن عهد ، مشمول شفاعت شده ، از آتش نجات مىيابند . آيه شريفه ( وَقالُوا : لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً ، قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّه عَهْداً ، گفتند : آتش دوزخ جز چند روزى بما نمىرسد ، بگو مگر شما از خدا عهد گرفته بوديد ) ؟ « 1 » ، نيز به اين حقيقت اشاره دارد ، و بنا بر اين ، اين آيات نيز به همان آيات قبل برگشت مىكند ، و بر روى هم آنها دلالت دارد بر اينكه مورد شفاعت ، يعنى كسانى كه در قيامت برايشان شفاعت مىشود ، عبارتند از گنه كاران ديندار ، و متدينين بدين حق ، ولى گنه كار ، اينهايند كه خدا دينشان را پسنديده . 4 - شفاعت از چه كسانى صادر مىشود ؟ از آنچه تا كنون از نظر خواننده گذشت ميتوان اين معنا را بدست آورد ، كه شفاعت دو قسم است ، يكى تكوينى ، و يكى تشريعى و قانونى ، اما شفاعت تكوينى كه معلوم است از تمامى اسباب كونى سر مىزند ، و همه اسباب نزد خدا شفيع هستند ، چون ميان خدا و مسبب خود واسطه‌اند ، و اما شفاعت تشريعى و مربوط به احكام ، ( كه معلوم است اگر واقع شود ، در دائره تكليف و مجازات واقع مىشود ) نيز دو قسم است ، يكى شفاعتى كه در دنيا اثر بگذارد ، و باعث آمرزش خدا ، و يا قرب بدرگاه او گردد ، كه شفيع و واسطه ميان خدا و بنده در اين قسم شفاعت چند طائفه‌اند . اول توبه از گناه ، كه خود از شفيعان است ، چون باعث آمرزش گناهان است ، هم چنان كه فرمود : ( قُلْ : يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ ، لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّه ، إِنَّ اللَّه يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً ، إِنَّه هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ، وَأَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ ، بگو : اى بندگانم ، كه بر نفس خود زياده روى روا داشتيد ، از رحمت خدا مايوس نشويد ، كه خدا همه گناهان را مىآمرزد ، چون او آمرزگار رحيم است ، و بسوى پروردگارتان توبه ببريد ) « 2 » ، كه عموميت اين آيه ، حتى شرك را هم شامل مىشود ، و قبلا هم گفتيم : كه توبه شرك را هم از بين مىبرد . دوم ايمان برسولخدا ( ص ) است ، كه در باره اش فرموده : ( آمِنُوا بِرَسُولِه تا آنجا كه مىفرمايد : يَغْفِرْ لَكُمْ ، برسول او ايمان بياوريد ، تا چه و چه و چه ، و اينكه گناهانتان را بيامرزد ) « 3 » . يكى ديگر عمل صالح است ، كه در باره اش فرموده : ( وَعَدَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ : لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ ، خدا كسانى را كه ايمان آورده ، و اعمال صالح كردند ، وعده

--> 1 - سوره بقره آيه 80 2 - سوره زمر آيه 54 3 - سوره حديد آيه 28